Το Καζακστάν εγκρίνει νέο, αμφιλεγόμενο Σύνταγμα σε δημοψήφισμα
Οι πολίτες του Καζακστάν ενέκριναν κατά συντριπτική πλειοψηφία χθες Κυριακή νέο Σύνταγμα, που υποτίθεται, σύμφωνα με τις αρχές, πως εκδημοκρατίζει τη μεγαλύτερη οικονομία της κεντρικής Ασίας, μολονότι άρθρα του αναθεωρημένου κειμένου στην πραγματικότητα ενισχύουν τις εξουσίες του προέδρου Κάσιμ-Τζομάρτ Τοκάεφ, που οδεύει να κλείσει τα 73 του.
Σύμφωνα με τρεις δημοσκοπήσεις εξόδου από τα εκλογικά τμήματα, που διενεργήθηκαν για λογαριασμό κρατικών ΜΜΕ, από το 86,7 ως το 88,6% των εκλογέων ενέκρινε την αναθεώρηση του θεμελιώδους νόμου της χώρας, η οποία τηρεί λεπτές ισορροπίες, είναι σύμμαχος της Ρωσίας και της Κίνας, παρότι χαρακτηρίζεται ταυτόχρονα σημαντικός οικονομικός εταίρος της ΕΕ.
Μετά τους θανάτους τον Ιανουάριο του 2022 τουλάχιστον 238 ανθρώπων σε διαδηλώσεις για το υψηλό κόστος ζωής που εκτραχύνθηκαν σε γενικευμένες ταραχές, ο πρόεδρος Τοκάεφ, που εξελέγη το 2019, διαβεβαίωσε πως είχε σκοπό να οικοδομήσει πιο «δίκαιο» Καζακστάν, φιλελευθεροποιώντας το πολιτικό σύστημα.
Σχεδόν επτά χρόνια αφού ανέλαβε, μετά την μάλλον απρόσμενη παραίτηση του Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγεφ, ο οποίος άσκησε την εξουσία για τρεις δεκαετίες, ο κ. Τοκάεφ διαβεβαιώνει πως χάρη στις μεταρρυθμίσεις που προώθησε, το Καζακστάν «θα εγκαταλείψει επιτέλους το υπερπροεδρικό σύστημα και θα γίνει προεδρική δημοκρατία με ισχυρό κοινοβούλιο».
Η συμμετοχή, σύμφωνα με τις αρχές, έφθασε το 73,24%, με άλλα λόγια ξεπέρασε το 50% που απαιτείτο για να θεωρηθεί έγκυρο το δημοψήφισμα, αφού οι αρχές διεξήγαγαν εκστρατεία για αυτό κινητοποιώντας διασημότητες, κυρίως των χώρων του αθλητισμού και των τεχνών.
Φωτογράφος του Γαλλικού Πρακτορείου είδε πολλούς πολίτες να φωτογραφίζονται καθώς ψήφιζαν, ενώ ψηφοφόροι λάμβαναν δώρα.
Οι πρακτικές αυτές είναι συνηθισμένες στην κεντρική Ασία, όπου διεθνείς παρατηρητές αναφέρονται συχνά σε αδιαφανείς εκλογικές διαδικασίες.
Όσοι --δεν ήταν πολλοί-- άσκησαν κριτική στις προταθείσες αλλαγές στο Σύνταγμα μέσω ιστότοπων κοινωνικής δικτύωσης κλήθηκαν από την αστυνομία δι’ υποθέσεις τους και κάποιοι τέθηκαν υπό κράτηση προσωρινά, ενώ δημοσιογράφοι που δημοσίευσαν στοιχεία που προέκυψαν από δημοσκοπήσεις είδαν να τους επιβάλλονται πρόστιμα.
Ο πρόεδρος Τοκάεφ επέκρινε αντιπάλους του οι οποίοι «πέρασαν την κόκκινη γραμμή» και δεν «κατανοούν» το νέο Σύνταγμα.
Για τον Ασιρμπέκ Μπερντιμπέκοφ, εξηντάρη λογιστή που ψήφισε στην πρωτεύουσα Αλμάτι, κάθε «καζάκος πολίτης πρέπει να υποστηρίζει την καζακική πολιτική».
«Υπερβολικοί περιορισμοί»
Ο κ. Τοκάεφ υποσχέθηκε πως η αναθεώρηση του Συντάγματος θα φέρει «επανίδρυση του συνόλου του κρατικού μηχανισμού, επιτρέποντας αναδιανομή των εξουσιών» και «ενισχύοντας την ισορροπία του συστήματος μηχανισμών ελέγχου της εξουσίας».
Όμως αρκετά από τα αναθεωρημένα άρθρα του Συντάγματος εγγυώνται το ακριβώς αντίθετο. Με βάση τον νέο θεμελιώδη νόμο, ο πρόεδρος θα επιλέγει άμεσα αυτούς που θα καταλαμβάνουν καίριες θέσεις -- στην κεντρική τράπεζα, στις μυστικές υπηρεσίες, στο Συνταγματικό Δικαστήριο-- και πλέον δεν θα υποβάλλει διορισμούς προς έγκριση στη Γερουσία. Αυτή η τελευταία θα πάψει να υφίσταται.
Επιπλέον, αν το Κουρουλτάι, το νέο κοινοβούλιο, αρνείται δυο φορές να εγκρίνει τους διορισμούς σε αυτές ή άλλες θέσεις, ο πρόεδρος θα μπορεί να το διαλύσει και προσωρινά να ασκεί την εξουσία με προεδρικά διατάγματα νομοθετικού περιεχόμενου.
Η ελευθερία της έκφρασης, ήδη αυστηρά περιορισμένη, δεν θα πρέπει να «υπονομεύει την ηθικότητα της κοινωνίας ή να παραβιάζει τη δημόσια τάξη». Θα γίνει εξάλλου ευκολότερη η λήψη μέτρων για τον περιορισμό των διαδηλώσεων, ήδη εξαιρετικά σπάνιων.
Η ΜΚΟ υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Human Rights Watch, HRW) τόνιζε τον περασμένο μήνα ότι η πρόταση για την αναθεώρηση του Συντάγματος ήγειρε κίνδυνο να «επιβληθούν υπερβολικοί και αδικαιολόγητοι περιορισμοί στις ελευθερίες της έκφρασης, του συνεταιρίζεσθαι και της ειρηνικής συνάθροισης».
Για τον καζάκο πολιτικό παρατηρητή Βίκτορ Κοφτουνόφσκι, που μίλησε στο AFP, «πρόκειται μάλλον για ανάκληση των περιορισμένων φιλελεύθερων παραχωρήσεων που είχε αναγκαστεί να κάνει το 2022 ο Κάσιμ-Τζομάρτ Τοκάεφ».
Διαδοχή;
Όπως και σε άλλες κεντρασιατικές άλλοτε σοβιετικές δημοκρατίες, όπου οι ψηφοφορίες μοιάζουν να διεξάγονται μάλλον για την επικύρωση αποφάσεων των ηγετών, η υιοθέτηση του νέου Συντάγματος θεωρείτο πρακτικά τετελεσμένη, έπειτα από εκστρατεία που δεν διήρκεσε παρά έναν μήνα και τροποποιήσεις άρθρων του θεμελιώδους νόμου που υιοθετήθηκαν μέσα σε δυο εβδομάδες.
Για τον πολιτικό παρατηρητή Κοφτουνόφσκι, η «συνταγματική φρενίτιδα δεν μπορεί να εξηγηθεί» παρά μόνο αν ερμηνευτεί «ως εσπευσμένη διαδικασία για τη μεταβίβαση της εξουσίας». Όπως το βλέπει, ο πρόεδρος Τοκάεφ εδραιώνει κι ετοιμάζει «τον θρόνο για τον διάδοχό του».
Καινοτομία του νέου Συντάγματος, η θέσπιση αξιώματος αντιπροέδρου, προεξοφλείται ήδη πως σημαίνει ότι ο μελλοντικός κάτοχός του θα είναι δυνητικός διάδοχος του κ. Τοκάεφ, ο οποίος έχει υποσχεθεί πως δεν θα θέσει εκ νέου υποψηφιότητα για το κορυφαίο αξίωμα το 2029.
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
