Τ. Χριστογιαννόπουλος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: Ο Φάλσταφ, ένας από τους γοητευτικότερους ρόλους
Ο Φάλσταφ δεν είναι ένας κλασικός ήρωας όπερας. Δεν είναι ζεν πρεμιέ, ούτε έχει το παρουσιαστικό ενός ζεν πρεμιέ. Αντιθέτως, είναι ένας υπέρβαρος μεσήλικας, ξεπεσμένος ταξικά, του οποίου οι ερωτικές περιπέτειες τον καθιστούν περίγελο στη μικρή τοπική κοινωνία. Και, παρ' όλο που τα στοιχεία αυτά μπορούν να παραπέμψουν εύκολα σε μία καρικατούρα, ο Φάλσταφ μπορεί να κρύβει γοητεία και μία φιλοσοφία - πυξίδα για τη ζωή.
Το ΑΠΕ-ΜΠΕ μίλησε με τον διεθνώς καταξιωμένο βαρύτονο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής --και από το 2024 Καλλιτεχνικό Διευθυντή του Ολύμπια Δημοτικού Μουσικού Θεάτρου «Μαρία Κάλλας»-- Τάση Χριστογιαννόπουλο, σε μία από τις τελευταίες πρόβες πριν από την πρεμιέρα της αναβίωσης του αριστουργήματος του Βέρντι, στη σκηνή της ΕΛΣ, για τον επίκαιρο χαρακτήρα του έργου, την προσέγγιση του ρόλου, αλλά και το μέλλον του λυρικού τραγουδιού στην Ελλάδα, μέσα από τη νέα γενιά τραγουδιστών και τον ρόλο των δύο θεάτρων σε αυτό.
Ο Φάλσταφ ως φιλοσοφία ζωής
Ο κ. Χριστογιαννόπουλος συμμετείχε στην πρώτη παραγωγή του «Φάλσταφ», που «ανέβηκε» στη Λυρική κατά τη σεζόν 2022/23, σε σκηνοθεσία Στήβεν Λάνγκριτζ, ερμηνεύοντας τον ρόλο του Φορντ, ενός εύπορου κατοίκου του Ουίνδσορ. Στη φετινή αναβίωση της παραγωγής, μεταπήδησε στον πρωταγωνιστικό ρόλο, του Φάλσταφ και, όπως ανέφερε ο ίδιος, το στυλ του Φάλσταφ ταιριάζει πλέον περισσότερο στην ιδιοσυγκρασία του.
«Ο Φορντ είναι πραγματικά το άκρο αντίθετο από τον Φάλσταφ. Έχει πολύ έντονο και σαφές το αίσθημα της ιδιοκτησίας και της κατάκτησης, ενώ ο Φάλσταφ, τουναντίον, δεν έχει στην ιδιοκτησία του τίποτα, παρά μόνο την καλή του διάθεση».
Μάλιστα, ο κ. Χριστογιαννόπουλος, χαρακτήρισε τον ρόλο του Φάλσταφ «έναν από τους γοητευτικότερους ρόλους που έχουν γραφτεί». Ο χαρακτήρας του Φάλσταφ, όσο αντι-ήρωας και να φαίνεται, κρύβει μέσα από τις πράξεις του μία φιλοσοφία για τη ζωή, που δίνει αισιοδοξία και δύναμη.
«Ο Φάλσταφ είναι ένας άνθρωπος, ο οποίος δεν σταματά παρά τις όποιες αντιξοότητες, παρά τον περίγελο της κοινωνίας, παρά το ότι ως πολύ παχύς άνθρωπος δεν ανήκει στο αποδεκτό από την κοινωνία πλαίσιο, αυτό δεν τον εμποδίζει καθόλου να είναι --και μέσα στο έργο, αλλά και ως πρόταση ζωής-- η πλέον ζωντανή και ενδιαφέρουσα παρουσία», ανέφερε.
«Το να επιλέγει κανείς να υπάρχει όπως θέλει, να βλέπει τον εαυτό του όχι όπως τον βλέπουν οι άλλοι, αλλά όπως τον νιώθει, είναι ένα πολύ σημαντικό μάθημα ζωής και μια πρόταση ζωής πολύ ιδιαίτερη. Ο Φάλσταφ, παρά το ότι τον κοροϊδεύουν, παρά το ότι δεν επιτυγχάνει σε αυτό που προσπαθεί, δεν το βάζει κάτω, όχι με την έννοια "εγώ θα τα καταφέρω", αλλά με την αίσθηση ότι η ζωή είναι αυτό: Να πέφτεις, να ξανασηκώνεσαι, να πίνεις ένα ποτήρι κρασί, να κάθεσαι λίγο να ξεκουράζεσαι και να λες "πάμε πάλι". Ξανά και ξανά. Δεν πειράζει που πέφτουμε, δεν πειράζει που δεν τα καταφέραμε, δεν πειράζει που μας απορρίπτουν, δεν πειράζει που ματαιώνονται οι προσπάθειες μας, πάμε πάλι, γιατί όλο αυτό είναι ένα παιχνίδι», εξήγησε.
«Δεν είναι αναμέτρηση, είναι γνωριμία»
Για τον κ. Χριστογιαννόπουλο, το να... περπατήσει με τα παπούτσια του Φάλσταφ ήταν πολύ ενδιαφέρον στις πρώτες πρόβες, καθώς, όπως είπε «το σώμα είχε μάθει να πηγαίνει αλλού και να στέκεται αλλιώς μέσα σε ένα γνώριμο σκηνικό περιβάλλον». Επιπλέον, τα... παπούτσια αυτά είχαν ήδη περπατήσει συγκεκριμένα βήματα κατά την πρώτη παρουσίαση της παραγωγής το 2023.
«Όταν ξεκίνησαν οι πρόβες τώρα, που ο ρόλος είναι διαφορετικός, οι πρώτες ημέρες είχαν τη δυσκολία ότι έπρεπε να βαδίσω πάνω στο μονοπάτι που είχε χαραχτεί από τον προηγούμενο, ενώ το δικό μου σώμα, ως Φάλσταφ, θα πήγαινε προς μία άλλη κατεύθυνση. Έπρεπε σιγά-σιγά να βρεθεί --που βρίσκεται πάντα με τη δουλειά-- ο μέσος τρόπος να ακολουθήσεις τη δεδομένη σκηνοθεσία, αλλά ταυτόχρονα να την κάνεις δική σου για να μπορέσεις κι εσύ να προτείνεις πράγματα μέσα από αυτή τη σκηνοθεσία, δηλαδή να ενταχθείς οργανικά σε αυτήν, όχι μόνο επιφανειακά».
Όπως επεσήμανε, για τον ίδιο, η ερμηνεία ενός ρόλου αποτελεί αναμέτρηση με τον ρόλο, αλλά μία γνωριμία. «Για εμένα, δεν έχει να κάνει με το ποιος θα κερδίσει. Είναι γνωριμία, είναι επαφή, είναι μία σχέση με έναν τρόπο ύπαρξης και έκφρασης», εξήγησε.
«Δουλειά ενός πολιτιστικού οργανισμού είναι να γυμνάσει, να ετοιμάσει και να προσφέρει μία γενιά άξιων καλλιτεχνών»
Στην παραγωγή του «Φάλσταφ» συμμετέχουν και νέοι λυρικοί τραγουδιστές, είτε από πλευράς ηλικίας είτε από πλευράς επαγγελματικής εμπειρίας. Ο κ. Χριστογιαννόπουλος είναι από τους καλλιτέχνες που θέλουν να συμβουλεύουν τους νεότερους, είτε σχετικά με την τεχνική, είτε για την έκφραση, είτε για την επαγγελματική παρουσία. «Κρατιέμαι συχνά, να μην υπερβάλω στη διάθεση τού να συμβουλέψω κάποιον νεότερο συνάδελφο», εκμυστηρεύτηκε.
'Αλλωστε, ο ίδιος όταν ήταν νέος στο λυρικό σανίδι, η βοήθεια και οι συμβουλές που έλαβε από τους παλαιότερους ήταν πολύ σημαντική για την καλλιτεχνική του ωρίμανση και τη μετέπειτα πορεία του. «Υπήρχε μία σειρά παλαιών τραγουδιστών και ερχόμασταν (σ.σ. η επόμενη γενιά) κάπως σαν αλυσίδα», είπε, κατονομάζοντας τέσσερις διακεκριμένους βαρύτονους της εποχής: Κώστα Πασχάλη, Ανδρέα Κουλουμπή, Βασίλη Γιαννουλάκο και Θέμη Σερμιέ. «Ήταν μεγάλοι και τρανοί όταν εμείς ξεκινούσαμε. Το πόσο βοηθητικοί ήταν, το πόσο τραβιόνταν στην άκρη και έσπρωχναν τους νεότερους, όντας δίπλα οι ίδιοι, όχι με την έννοια "βγες και εγώ είμαι από κοντά"...».
Επιπλέον, τότε υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική και η βοήθεια από την ίδια τη Λυρική. «Στη γενιά τη δική μου, ήταν, μόνο βαρύτονοι, 3 νέοι βαρύτονοι της ίδιας γενιάς, εξίσου ικανοί, που τους δόθηκαν εξίσου ευκαιρίες από τη Λυρική Σκηνή από πολύ νωρίς. Πρωτοπάτησα το σανίδι της Λυρικής στα 23 μου και για περίπου 5 χρόνια μου δόθηκε η ευκαιρία να κάνω πολλά μικρά πράγματα και κάποιους ρόλους στην οπερέτα που δεν είχαν φωνητικές, αλλά ερμηνευτικές απαιτήσεις, ώστε να φτάσω στα 28 να μπω στους μεγάλους τραγουδιστικούς ρόλους».
Ωστόσο, σήμερα, όπως είπε, «υπάρχει ένα περίεργο κενό». «Δε νομίζω ότι έχει να κάνει με τους ανθρώπους. Θέλω πάρα πολύ να τους βοηθήσω. Και στο Ολύμπια η θέση μου έχει να κάνει και με αυτό το πολύ σημαντικό στοιχείο για εμένα, να έρθουν νέοι τραγουδιστές και να τους δοθεί η δυνατότητα να πατήσουν τη σκηνή. Αλλά όταν δυστυχώς, το Ολύμπια μπορεί να κάνει μία άντε το πολύ δύο παραγωγές όπερας, δεν μπορείς να τους βοηθήσεις με τον καλύτερο τρόπο», σημείωσε.
Αναπόφευκτα, ακολουθεί η απορία «Δεν χωράει περισσότερη όπερα στο Ολύμπια»;
«Αυτή είναι μία μεγάλη συζήτηση πολιτική, πολιτιστική, και όχι μόνο», σημείωσε και συμπλήρωσε: «Είναι δύσκολο να απαντηθεί το ερώτημα. Ή δεν θα κάνουμε κάτι γιατί δεν έχουμε τους καλούς τραγουδιστές, τους καλούς χορευτές, ή θα κάνουμε κάτι, με αυτούς που έχουμε, για να τους δώσουμε τη δυνατότητα να γίνουν καλοί. Γιατί αν δεν ανέβει ένας τραγουδιστής να τραγουδήσει, ένας χορευτής να χορέψει, πώς θα εξελιχθεί; Δεν μπορεί κανείς να είναι καλός, έτοιμος από την πρώτη στιγμή. Και είναι περίεργη αυτή η προσπάθεια ισορροπίας των πραγμάτων».
Όσο για το εάν θεωρεί ότι εν τέλει θα δοθούν οι ευκαιρίες, αν και το ελπίζει, δήλωσε ότι δεν είναι τόσο αισιόδοξος. «Βλέπω ότι υπάρχουν μεμονωμένες περιπτώσεις νέων συναδέλφων που έχουν όλο το πακέτο. Και το ενδιαφέρον είναι ότι αυτοί ήδη είναι επαγγελματίες και σε διεθνές επίπεδο. Αλλά δουλειά ενός πολιτιστικού οργανισμού σε έναν τόπο, όπως είναι η Λυρική ή το Ολύμπια, κατ' έμε είναι, εκτός από τα ιδιαίτερα ταλέντα --που ούτως ή άλλως έχουν τη δυναμική αυτή και φεύγουν--, να γυμνάσει, να ετοιμάσει και να προσφέρει μία ολόκληρη γενιά άξιων καλλιτεχνών, οι οποίοι θα προσφέρουν όχι το ιδιαίτερο, αλλά το πολύ καλό ή το καλό. Αλλά πρέπει να τους δοθεί η δυνατότητα να γίνουν. Αλλιώς δεν θα γίνουν», κατέληξε.
Τραγουδιστής σημαίνει... διαχείριση νεύρων
Επιπλέον, ο κ. Χριστογιαννόπουλος επεσήμανε ότι, πλέον, η νέα γενιά λυρικών τραγουδιστών στην Ελλάδα βρίσκεται στην ηλικία των τριάντα. Όπως είπε, όταν δεν υπάρχει δυνατότητα σε μία παραγωγή να κάνει πολλές παραστάσεις, «είναι ρίσκο να τις δώσεις στον νέο», καθώς είναι πολύ δύσκολη η διαχείριση που θα πρέπει να κάνει ο ίδιος.
Τι χρειάζεται, λοιπόν, για να ανέβει κάποιος στη σκηνή; «Για να ανέβεις πάνω στη σκηνή, μαθαίνεις αρχικά να τραγουδάς, που δεν είναι λίγο. Μαθαίνεις να στέκεσαι στη σκηνή, που δεν είναι λίγο. Μαθαίνεις να συνδιαλέγεσαι με τους άλλους καλλιτέχνες επί σκηνής, με τον σκηνοθέτη, το μαέστρο, αλλά και με τις προσωπικότητες τους, που δεν είναι λίγο. Ουσιαστικά, είναι μια άσκηση και μία εκγύμναση νεύρων», ανέφερε ο κ. Χριστογιαννόπουλος και συνέχισε: «Θα πρέπει να έχεις τα νεύρα, την προσωπικότητα να διαχειρίζεσαι όλα αυτά και να βγαίνεις στη σκηνή και να τραγουδάς. Έχω δει νέους καλλιτέχνες που έχουν πολλά στοιχεία, αλλά στο σύνολο τελικά δεν καταφέρνουν να το διαχειριστούν. Αυτό όμως, για να δοκιμαστεί θέλει χρόνο, ο οποίος δεν υπάρχει. Αυτή την τριβή που χρειάζεται, δεν μπορεί να του τη δώσει ένα θέατρο που κάνει 4 παραστάσεις όπερας μέσα σε μία χρονιά».
Ο «Φάλσταφ», σε σκηνοθεσία Στήβεν Λάνγκριτζ και υπό τη διεύθυνση του Πάολο Καρινιάνι, επιστρέφει για έξι παραστάσεις στην Αίθουσα «Σταύρος Νιάρχος» της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο ΚΠΙΣΝ από τις 15 Φεβρουαρίου 2026 έως τις 5 Μαρτίου 2026.
Αθηνά Καστρινάκη
Φωτογραφίες - πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ / ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ / Γ. ΑΝΤΩΝΟΓΛΟΥ
