Η αισθητική εμπειρία πέρα από την αναπαράσταση στην έκθεση του Μ. Γκολέμα

Υπάρχει κάτι πέρα από το prima facie ορατό και φαινομενικό στα έργα του Μίλτου Γκολέμα, που φιλοξενούνται στο πλαίσιο της έκθεσης «Οροπέδιο» στη Γκαλερί Ζουμπουλάκη στην Αθήνα (Πλ. Κολωνακίου, 22 Ιανουαρίου -21 Φεβρουαρίου). Τα έργα του Μ.Γκολέμα, μολονότι προτείνονται ως τοπιογραφικές αποτυπώσεις, ωστόσο ξεπερνούν τα όρια της αναπαραστατικότητας και αναγκάζουν τον θεατή να σταθεί και να παρατηρήσει προσεκτικότερα το θέμα, τη δομή, την ιδιαίτερη και μαεστρική τεχνική, αλλά κυρίως να στοχαστεί πάνω στην αισθητική εμπειρία και τις αναφορές του σε όλο το φάσμα της διαδρομής της τέχνης, του χρώματος, της τεχνικής και των συναισθημάτων που αυτά γεννούν.

Ο Μ. Γκολέμας μοιάζει να μετουσιώνει στα έργα του εκείνο που παρατηρούσε ο Χανς Μπέλτινγκ ότι «η εικόνα είναι πάντοτε ένα τοπίο», όπου το μάτι συνιστά τον τεχνολογικό μηχανισμό για την προνοητική τυποποίηση της όρασης. Σε κάθε εποχή, το εξασκημένο στις εικόνες του συρμού μάτι βλέπει πάντοτε εκείνο που θέλει να δει. Όμως ο Μ.Γκολέμας ξεπερνά τούτη τη φαινομενολογία της όρασης, που περιορίζει το βλέμμα μόνο στο θέμα του πίνακα. Μαεστρικά διαιρώντας την επιφάνεια του σε επίπεδα--που τυπικά ανήκουν στην ίδια προοπτική του έργου--διαστρωματώνει την εννοιολογική του διάσταση, βάσει των χρωματικών συνδυασμών.

Συνδυασμοί που κάνουν τον θεατή να αντιληφθεί πως ο κόσμος της ευρέως εννοούμενης πραγματικότητας, της ορθολογικότητας, είναι εύκολο να απομακρυνθεί από τα όρια του αντιληπτού κι η ρεαλιστικότητά του να μην έχει τη συνοχή της adequatio intellectu ad rei--τη θεωρία της αντιστοιχίας του νοητού στα πράγματα. Κι είναι ακριβώς η Τέχνη, που μέσα από την επανάληψη του κερματισμού της αντίληψης αυτής της κανονικότητας και τάξης του κόσμου, επικυρώνει την δυνατότητα του αισθητικού και των συναισθημάτων που δημιουργεί, μέσα από τα χρώματα και την τεχνική, να κυριαρχεί πάνω στην πραγματικότητα ακόμη κι όταν την ανατρέπει.

Γιατί, έχοντας συγκορμίσει τις οπτικές παραλλαγές και την έκταση του τεχνικού πειραματισμού που κόμισαν στα εικαστικά καλλιτέχνες όπως οι Ρόθκο, Κίφερ, Μονέ ή ακόμη και Μουνκ, ο Μ.Γκολέμας ενσωματώνει με αριστοτεχνικό τρόπο μέσα στην αναπαράσταση στοιχεία αφαίρεσης, εξπρεσιονισμού, γεωμετρικοτητας, Gestalt. Ενώ παράλληλα εκμεταλλεύεται στο έπακρο την τεχνική επεξεργασία του χρώματος. Όχι μόνον ως πινελιά, αλλά και σαν ανάγλυφο, άλλοτε ως dripping, πότε ως λεπτεπίλεπτες σταλαγματιές ή δυναμικούς σταλαγμίτες, που στον συνδυασμό τους αποκαλύπτουν τις οπτικές και συναισθηματικές δυνατότητες που δίνουν τα χρώματα και που με αυτόν τον τρόπο βοηθούν να «ενσωματωθεί» η εικόνα στην αντίληψη του θεατή.

Χάρις στην υπέρβαση της φαινομενολογίας της αναπαραστάσης και τη σύνθεση της εικόνας από ετερώνυμα στοιχεία και χρώματα, όταν αυτά συντίθενται παρατακτικά, εκείνο που τελικά διαπιστώνουμε είναι πως η αντίληψη του αντικειμένου κατά παράδοξο τρόπο γίνεται με την αφαίρεσή του και με την αναφορά όχι στο περίγραμμα, αλλά στα επιμέρους του, τα qualia, ως ειδικέ και πραγματικές αφαιρέσεις. Οι αφαιρέσεις αυτές στον Μ.Γκολέμα «αυτονομούνται» την ίδια στιγμή που είναι εντεταγμένες και πλαισιωμένες μέσα σε ένα θέμα αναπαραστατικό. Άλλωστε κι εννοιολογικά, ο τίτλος της έκθεσης «Οροπέδιο» παραπέμπει στη διττή έννοια του όρου, εκτός από βουνό και «όριο» που ορίζει ένα πεδίο, μία μεθόριο, της οποίας τα όρια μπορούν να μετατοπισθούν--να γίνουν borderline, αβέβαιες. Για τούτο απαιτούν συχνά κάποιες υπενθυμίσεις, που τις κρατούν μέσα σε όρια. Τους γαλήνιους ουρανούς ή κάποιες φασματικές σχεδόν ανθρώπινες φιγούρες ή υπαινικτικά και περιμετρικά αποδοσμένα ζώα, που διατηρούν το αρχικό θεματικό κίνητρο, όταν η οργιαστική φυτική ανάπτυξη οδηγεί το μάτι στην πλήρη απελευθέρωση από τον ρεαλισμό, που υποτίθεται ότι θέλει να αποδώσει.

Κι υπό αυτό το πρίσμα, το τοπίο στον Μ.Γκολέμα λειτουργεί ως μία απτική σχεδόν δυνατότητα για να μπορέσει το αισθητικό πεδίο να εμφιλοχωρήσει καλλίτερα στην αντιληπτική σφαίρα. Το αισθητικό γίνεται καθαρά «επιχειρησιακό» όταν εκφράζει μία αντιληπτική ανταπόκριση ενός κάποιου συμβάντος και την ατμοσφαιρικότητα που το συνοδεύει. Τη «γεύση» που αφήνει, του ψυχρού, του θερμού, του έντονου, του γλυκού κ.ο.κ Δημιουργώντας, όπως θα έλεγε κι ο Berleant -και σκόπιμα επιλέξαμε τούτη την ταιριαστή αναλογία με τα τοπία του Γκολέμα-μία «συνολική "οικολογία" της εμπειρίας».

Κι ο Μ.Γκολέμας γίνεται ο πλάστης αυτού του (και θεματικά ορμώμενου) οικολογικού χώρου, που χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες συνάψεις και πεδία (το θέμα κι οι λεπτομέρειές του, η τεχνική, τα υλικά, οι αναφορές κλπ), τα οποία αλληλοτέμνονται, δίνοντας πνοή σε συνδιαλέξεις οπτικές και εννοιολογικές συνάμα, που δημιουργούν τονικές αισθητικές αξίες. Τα έργα του Μ.Γκολέμα -και τούτο γίνεται αμέσως κατανοητό- δεν είναι για μία σπουδή στην οντολογία, αλλά μία οντογένεση, όπου δεν τίθεται η μεταφυσική διερώτηση «τι είναι», αλλά προκύπτει μία αναλυτική αναζήτηση του «πώς» και «με ποιούς όρους» γεννάται και διαμορφώνεται το έργο.

Δρ Γιώργης -Βύρων Δάβος

Έκθεση: Μίλτος Γκολέμας «Οροπέδιο»

Γκαλερί Ζουμπουλάκη, Πλατεία Κολωνακίου 20

Διάρκεια έκθεσης: 22 Ιανουαρίου-21 Φεβρουαρίου

*Φωτογραφία ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ (Γ-Β.Δάβος)