Athens Alitheia Forum: X. Χωμενίδης, Γ. Ζουγανέλης και Μ. Βουλαρίνος αναζητούν τα όρια της σάτιρας στην τέχνη στη νέα ψηφιακή εποχή
Την έννοια της αλήθειας, μέσα στο πλαίσιο της καλλιτεχνικής έκφρασης και δημιουργίας, ψηλάφησαν τρεις κορυφαίοι εκπρόσωποι των τεχνών και του λόγου, σε μία ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα συζήτηση στο 1ο Alitheia Forum, που διεξάγεται στην Αθήνα.
Ο δημοσιογράφος-αρθρογράφος Μάνος Βουλαρίνος, ο καλλιτέχνης Γιάννης Ζουγανέλης και ο συγγραφέας Χρήστος Χωμενίδης, με τις χαρακτηριστικές τους φωνές και εμπειρίες, σκιαγράφησαν ένα σύνθετο τοπίο, αναδεικνύοντας τις προκλήσεις και τις αναγκαιότητες για την υπεράσπιση της αυθεντικότητας στον δημόσιο διάλογο και την καλλιτεχνική δημιουργία.
Η συζήτηση, είχε τη μορφή μιας διαρκούς αναζήτησης που διαπερνά τα όρια της δημοσιογραφίας, της τέχνης και της λογοτεχνίας, με κοινό νήμα που συνέδεε τις τοποθετήσεις τους, την αδιαμφισβήτητη σχέση της αλήθειας με τη δημοκρατία, την ασφάλεια και την ελευθερία της έκφρασης - πυλώνες που, όπως τονίστηκε επανειλημμένα από τους ομιλητές του πάνελ, κλυδωνίζονται από την πλημμυρίδα της παραπληροφόρησης και των στρατηγικών χειραγώγησης.
Ο Μάνος Βουλαρίνος, δημοσιογράφος και δημιουργός υλικού stand-up comedy, αναφέρθηκε στην καθημερινή τιτάνια προσπάθεια των επαγγελματιών του χώρου να διασταυρώνουν πληροφορίες, να αποκαλύπτουν γεγονότα και να προσφέρουν αξιόπιστη πληροφόρηση σε ένα περιβάλλον ασύλληπτης ταχύτητας και όγκου δεδομένων. Δεν παρέλειψε να επισημάνει τις πολλαπλές πιέσεις που υφίστανται τα μέσα ενημέρωσης: από τις οικονομικές δυσχέρειες και τη συγκέντρωση της ιδιοκτησίας που μπορεί να επηρεάσει την ανεξαρτησία, μέχρι τις στρατηγικές αγωγές "SLAPPs" (Strategic Lawsuits Against Public Participation), που χρησιμοποιούνται για τη φίμωση δημοσιογράφων και ακτιβιστών, δημιουργώντας ένα κλίμα φόβου και αυτολογοκρισίας. Η απουσία ισχυρής, ανεξάρτητης δημοσιογραφίας, όπως τόνισε, αφήνει ένα επικίνδυνο κενό, το οποίο καταλαμβάνεται άμεσα από τη διάχυση της παραπληροφόρησης, των ψευδών ειδήσεων και των θεωριών συνωμοσίας, υπονομεύοντας τη βάση της δημοκρατικής λειτουργίας.
Στο πάνελ, ο καλλιτέχνης, μουσικός και ηθοποιός, Γιάννης Ζουγανέλης, προσέφερε μια αναζωογονητική καλλιτεχνική οπτική στην έννοια της αλήθειας. Ο ίδιος, ως γνώστης τής ανθρώπινης ψυχής και της κοινωνικής πραγματικότητας, υπογράμμισε τον καταλυτικό ρόλο της τέχνης -και ειδικότερα της σάτιρας- στην αποκάλυψη όψεων της αλήθειας που συχνά παραμένουν κρυμμένες κάτω από την επιφάνεια. Η τέχνη, είπε, λειτουργεί ως ένας αυθεντικός καθρέφτης, όχι απλά αντικατοπτρίζοντας την πραγματικότητα, αλλά «διαστρεβλώνοντάς» την, με τρόπο που προκαλεί τον προβληματισμό, αμφισβητεί τις βεβαιότητες και αφυπνίζει την κριτική σκέψη. Ο Γιάννης Ζουγανέλης μίλησε για την ελευθερία της έκφρασης ως αναπόσπαστο κομμάτι της δημοκρατίας και ως το κατεξοχήν πεδίο όπου η τέχνη μπορεί να επηρεάσει, να διαμορφώσει και να ενδυναμώσει το κοινό, βοηθώντας το να διακρίνει τη γνησιότητα από την προσποίηση, την ουσία από το επιφανειακό. Η ποιοτική ψυχαγωγία, τόνισε, δεν είναι απλά εκτόνωση, αλλά ένα ισχυρό εργαλείο επικοινωνίας και διαλόγου σε μια εποχή που η προσοχή αποτελεί σπάνιο αγαθό.
Ο καταξιωμένος συγγραφέας και αγαπητός των αναγνωστών, Χρήστος Χωμενίδης, επικεντρώθηκε στη δύναμη των λέξεων, της αφήγησης και της ανθρώπινης εμπειρίας. Ανέλυσε πώς η λογοτεχνία, μέσα από την πολυπλοκότητα των χαρακτήρων και των ιστοριών της, προσφέρει μια βαθύτερη κατανόηση του κόσμου, σε αντίθεση με την συχνά απλουστευτική και αποσπασματική πληροφόρηση που κυριαρχεί στα ψηφιακά μέσα. Υπογράμμισε τη σημασία της πνευματικής ανεξαρτησίας και της ικανότητας για ανάλυση και σύνθεση των πληροφοριών, ικανότητες που καλλιεργούνται διαχρονικά μέσα από την επαφή με την ποιοτική λογοτεχνία. Επισήμανε επίσης την ευθύνη των δημιουργών να παραμένουν πιστοί στην αναζήτηση της ουσίας, ακόμη και όταν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αντισταθούν στις σειρήνες της εύκολης αποδοχής ή της επικαιρότητας. Για τον συγγραφέα, είπε, η αλήθεια στη λογοτεχνία δεν είναι πάντα η ακριβής αναπαράσταση των γεγονότων, αλλά η αποκάλυψη βαθύτερων ανθρώπινων και κοινωνικών αληθειών.
Η διασταύρωση των απόψεων των τριών ομιλητών αποκάλυψε μια κοινή συνισταμένη: την επιτακτική ανάγκη για ενίσχυση της κριτικής σκέψης και της επιμόρφωσης σε σχέση με τα μέσα ενημέρωσης, ιδίως στις νεότερες γενιές. Η ψηφιακή επανάσταση, παρά τις αδιαμφισβήτητες ευκαιρίες που προσφέρει στην πρόσβαση στην πληροφορία, έχει δημιουργήσει ένα χαοτικό τοπίο όπου η διάκριση της αλήθειας απαιτεί νέα εργαλεία και δεξιότητες. Οι συμμετέχοντες στο πάνελ συμφώνησαν ότι η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης δεν μπορεί να βασιστεί σε μέτρα λογοκρισίας, τα οποία θα υπονόμευαν την ίδια τη Δημοκρατία, αλλά στην ενίσχυση της αξιοπιστίας των πηγών και στην καλλιέργεια της ικανότητας των πολιτών να αξιολογούν, να αμφισβητούν και να συνθέτουν την πληροφορία που δέχονται, σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο.
Ηλιάνα Σκιαδά
ΦΩΤΟ: ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΙΤΣΑΡΑΣ
