Athens Alitheia Forum - «Τα fake news βλάπτουν σοβαρά την οικονομία»
Στο πλαίσιο του διήμερου συνεδρίου Athens Alitheia Forum «Confronting fake news and toxic discourse», πραγματοποιήθηκε πάνελ με θέμα «Τα fake news βλάπτουν σοβαρά την οικονομία», το οποίο συντόνισε ο δημοσιογράφος του ΣΚΑΪ και της Καθημερινής, Νίκος Φιλιππίδης. Στη συζήτηση συμμετείχαν ο Τάσος Αναστασάτος, πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής Οικονομικής Ανάλυσης της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών, ο Μιχάλης Αργυρού, προϊστάμενος του Οικονομικού Γραφείου του πρωθυπουργού, και ο Νίκος Βέττας, γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ και καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Ο Τάσος Αναστασάτος ξεκίνησε την τοποθέτησή του υπενθυμίζοντας το γνωστό ρητό ότι «η πρώτη απώλεια στον πόλεμο είναι η αλήθεια», θέλοντας να αναδείξει πόσο εύκολα η πληροφορία μπορεί να αλλοιωθεί σε περιόδους έντασης και αβεβαιότητας. Στην οικονομία, τόνισε, η διαστρέβλωση της πληροφορίας έχει άμεσες επιπτώσεις στις προσδοκίες των πολιτών, των επενδυτών και των αγορών. Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στις διακυμάνσεις των τιμών και στον τρόπο με τον οποίο οι προσδοκίες, οι δηλώσεις και οι φήμες επηρεάζουν την οικονομική συμπεριφορά. Όπως σημείωσε, συχνά, κοιτώντας εκ των υστέρων τις εξελίξεις, είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς ποιος είχε δίκιο και ποιος όχι, γεγονός που δείχνει πόσο περίπλοκη μπορεί να γίνει η σχέση ανάμεσα στην πραγματική πληροφορία και στα fake news.
Ο ίδιος έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της κατανόησης των αριθμών και των οικονομικών δεδομένων. Υποστήριξε ότι όταν μια κοινωνία, αλλά και οι ίδιοι οι πολίτες, έχουν την ικανότητα να «διαβάζουν» σωστά τα οικονομικά στοιχεία, μειώνεται σημαντικά το περιθώριο για τη διάδοση ψευδών πληροφοριών. Παράλληλα, επισήμανε ότι τα αρνητικά fake news έχουν συχνά πολύ ισχυρότερη επίδραση από τα θετικά ψευδή νέα, καθώς επηρεάζουν εντονότερα τις προσδοκίες και μπορούν να προκαλέσουν μεγαλύτερες οικονομικές επιπτώσεις. Υπογράμμισε επίσης ότι οι επιβλαβείς συνέπειες της παραπληροφόρησης δεν περιορίζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά μπορούν να προκύψουν και από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης. Όταν η παραπληροφόρηση διαδίδεται, σημείωσε, διαβρώνεται σταδιακά η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς, κάτι που επηρεάζει άμεσα και το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Στο σημείο αυτό αναφέρθηκε και στις οικονομικές απάτες που συνδέονται με ψευδείς ειδήσεις και παραπλανητικές πληροφορίες στον τραπεζικό τομέα.
Από την πλευρά του, ο Μιχάλης Αργυρού αναφέρθηκε σε παραδείγματα από το πρόσφατο παρελθόν, όπου λανθασμένες πληροφορίες και fake news προκάλεσαν σημαντικό οικονομικό κόστος. Όπως είπε, η διάδοση ψευδών ειδήσεων μπορεί να οδηγήσει σε άμεσες οικονομικές επιπτώσεις, επηρεάζοντας τις αγορές, τις επενδυτικές αποφάσεις και την πορεία σημαντικών μεταρρυθμίσεων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που ανέφερε, ήταν η συζήτηση γύρω από το ψηφιακό ευρώ. Παρότι πρόκειται για μια σημαντική και αναγκαία μεταρρύθμιση για το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα, η ανάπτυξη έντονης παραπληροφόρησης και φημολογίας σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, ιδίως στη Βόρεια Ευρώπη, έχει οδηγήσει σε καθυστερήσεις και σε επιφυλάξεις γύρω από την υλοποίησή του.
Ο ίδιος υπογράμμισε ιδιαίτερα τη σημασία των αξιόπιστων πηγών πληροφόρησης. Όπως ανέφερε, τόσο ο πολίτης όσο και ο επενδυτής πρέπει να έχουν πρόσβαση σε έγκυρη και αξιόπιστη ενημέρωση. Η ύπαρξη αξιόπιστων πηγών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ορθή λειτουργία της οικονομίας, καθώς επιτρέπει στους πολίτες να λαμβάνουν αποφάσεις βασισμένες στην πραγματικότητα και όχι σε φήμες ή διαστρεβλωμένες πληροφορίες. Παράλληλα, σημείωσε ότι είναι σημαντικό οι πολίτες να αναπτύξουν «άμυνες» απέναντι σε πλατφόρμες ή πηγές που δεν μεταδίδουν αξιόπιστες ειδήσεις. Όπως χαρακτηριστικά τόνισε, όταν οι πολίτες είναι σε θέση να αναγνωρίζουν τι είναι fake news, τότε μειώνεται και η ζήτηση για τέτοιου είδους περιεχόμενο.
Ο κ. Αργυρού αναφέρθηκε επίσης και στο ζήτημα των παρεμβάσεων στην αγορά, όπως το πλαφόν στις τιμές σε περιόδους κρίσεων. Εξήγησε ότι τέτοια μέτρα λαμβάνονται για να διασφαλιστεί ότι σε περιόδους έντονων γεωπολιτικών ή οικονομικών αναταράξεων δεν θα υπάρξουν υπερβολικές και αδικαιολόγητες αυξήσεις τιμών πέρα από αυτές που επιβάλλουν οι πραγματικές συνθήκες της αγοράς. Τόνισε, ωστόσο, ότι πρόκειται για προσωρινά μέτρα που εφαρμόζονται σε έκτακτες περιστάσεις, διαχωρίζοντας τα δομικά προβλήματα που μπορεί να προκαλούν αυξήσεις τιμών από τις έκτακτες καταστάσεις που μπορεί να οδηγήσουν σε ακόμη μεγαλύτερες ανατιμήσεις.
Από την πλευρά του, ο Νίκος Βέττας εστίασε στη στενή σχέση ανάμεσα στην πληροφορία, στις αγορές και στις οικονομικές αποφάσεις. Υπενθύμισε ότι στις αγορές χρήματος και κεφαλαίου η πληροφορία παίζει καθοριστικό ρόλο και ότι το φαινόμενο της ασύμμετρης πληροφόρησης αποτελεί μια από τις βασικές προκλήσεις της οικονομικής θεωρίας και πρακτικής. Στο πλαίσιο αυτό, τα fake news μπορούν να επηρεάσουν την αξιολόγηση κινδύνων, τις επενδυτικές αποφάσεις και τη συνολική λειτουργία των αγορών.
Ο ίδιος έθεσε και ένα ευρύτερο ερώτημα: αν οι σύγχρονες κοινωνίες απειλούνται περισσότερο από τα ίδια τα γεγονότα -όπως ένας πόλεμος- ή από τον τρόπο με τον οποίο μεταδίδεται και ερμηνεύεται η πληροφορία γύρω από αυτά τα γεγονότα. Όπως σημείωσε, η διαχείριση της πληροφορίας και η αξιολόγηση της αξιοπιστίας της είναι κρίσιμος παράγοντας για τη σταθερότητα της οικονομίας και της κοινωνίας.
Ο κ. Βέττας τόνισε επίσης τη σημασία του ενεργού και ενημερωμένου πολίτη. Σύμφωνα με τον ίδιο, η εκπαίδευση του κοινού και η καλλιέργεια κριτικής σκέψης αποτελούν βασικά εργαλεία για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης. Ένας πολίτης που διαθέτει γνώση, ψυχραιμία και ικανότητα αξιολόγησης των πληροφοριών είναι σε καλύτερη θέση να διακρίνει την αξιόπιστη ενημέρωση από τις ψευδείς ειδήσεις.
Η συζήτηση στο πάνελ ανέδειξε ότι η παραπληροφόρηση δεν αποτελεί απλώς ένα επικοινωνιακό πρόβλημα, αλλά έχει άμεσες και απτές οικονομικές συνέπειες. Από τις αγορές και τις επενδύσεις μέχρι τη διαμόρφωση πολιτικών αποφάσεων και τη λειτουργία των θεσμών, η ποιότητα της πληροφόρησης επηρεάζει καθοριστικά την οικονομική πραγματικότητα. Παράλληλα, έγινε σαφές ότι η αντιμετώπιση των fake news δεν αφορά μόνο τις πλατφόρμες ή τα μέσα ενημέρωσης, αλλά και την ίδια την κοινωνία, η οποία καλείται να αναπτύξει τα εργαλεία και τις δεξιότητες για να αναγνωρίζει και να απορρίπτει την παραπληροφόρηση.
ΦΩΤΟ: ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΛΕΣΙΔΗΣ