Athens Alitheia Forum - Fake News με ένα κλικ: Η κρίσιμη μάχη της πληροφόρησης - Τοποθετήσεις Δ. Παπαστεργίου, Ν. Ρωμανού, Ι. Σαρμά, Β. Χιώτη και μαθητών Λυκείου
Τι συμβαίνει όταν η αλήθεια γίνεται αναλώσιμη και η εικόνα πιο ισχυρή από την πραγματικότητα; Πώς διασφαλίζεται ο δημοκρατικός διάλογος σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γεννήσει ψευδείς ειδήσεις με πειστική ακρίβεια; Η απάντηση σε αυτά τα κρίσιμα ερωτήματα δεν είναι απλή και αναδείχθηκε σε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για το μέλλον της πληροφόρησης, τις παγίδες της σύγχρονης επικοινωνίας και την αναγκαία θωράκιση της κοινωνίας, ιδίως εν όψει των επερχόμενων εκλογικών αναμετρήσεων.
Στη συζήτηση του πάνελ «Fake News με ένα κλικ», κατά τις εργασίες της πρώτης μέρας του διήμερου Συνεδρίου Athens Alitheia Forum, που διοργανώνει σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας, η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και ο Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ Παύλος Μαρινάκης, συμμετείχαν οι Δημήτρης Παπαστεργίου, Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Νίκος Ρωμανός, Διευθυντής Ψηφιακής Επικοινωνίας του Πρωθυπουργού, Ιάκωβος Σαρμάς, Δικηγόρος LL.M. (Columbia), Senior Associate, White & Case LLP, Βασίλης Χιώτης, Διευθυντής ΣΚΑΙ 100.3, αλλά και οι μαθητές 'Αγγελος Κουτούπης και Δέσποινα Τσατσάκη.
Ο Δημήτρης Παπαστεργίου, υπογράμμισε τη σημασία της εκπαίδευσης των πολιτών, ιδιαίτερα των μαθητών, για την ανάπτυξη κριτικής σκέψης. Ωστόσο, τόνισε πως το δεύτερο κρίσιμο σημείο είναι ο ρυθμιστικός έλεγχος. "Οι πλατφόρμες ξέρουν πολύ καλά ότι δεν βγήκε μια διαφήμιση με κάποιον επώνυμο ο οποίος διαφημίζει χάπια για την πίεση, ότι όλο αυτό το πράγμα είναι ένα ψευδές βίντεο," ανέφερε, φέρνοντας ως παράδειγμα και ένα πρόσφατο περιστατικό με παραποιημένο βίντεο του ίδιου του Πρωθυπουργού. "Πρέπει να επιμείνουμε και να το κάνουμε ως Ευρώπη, γιατί δεν αρκεί μία χώρα να πάρει την πρωτοβουλία, προκειμένου τα φίλτρα που υπάρχουν να μην επιτρέπουν το ανέβασμα τέτοιων βίντεο. Μέχρι η πλατφόρμα να το κατεβάσει, έχουν ανέβει άλλα 25 τέτοια," κατέληξε, τονίζοντας πως είναι ζήτημα «ποιότητας της Δημοκρατίας».
Αναφορικά με το θέμα των περιορισμών πρόσβασης ανηλίκων στα social media επανέλαβε την ανάγκη για μέτρα, τονίζοντας πως οι πλατφόρμες γνωρίζουν την ηλικία των χρηστών τους, ακόμη και αν δηλώνουν ψευδή στοιχεία. "Η Ελλάδα ήταν μία από τις πολύ πρώτες χώρες, αν όχι η πρώτη, που βγήκε και μίλησε ανοιχτά," είπε, αναφερόμενος στην πρωτοβουλία του gov.gr για επιβεβαίωση ηλικίας. "Θέλουμε κοινή σύμπραξη και με άλλες χώρες χώρες προκειμένου αυτό να μπορεί να λειτουργήσει άμεσα σε ευρωπαϊκό επίπεδο," υποστήριξε.
Ο κ. Παπαστεργίου συμφώνησε με την ανάγκη της ψηφιακής παιδείας, που να επιτρέπει στους πολίτες να πλοηγούνται με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα στο σύνθετο περιβάλλον της πληροφορίας, αναγνωρίζοντας την αλήθεια, αποφεύγοντας την παραπληροφόρηση και διατηρώντας μια ισορροπημένη σχέση με την τεχνολογία και την πραγματική ζωή σε μια βαθύτερη διάσταση: την αντίληψη της πραγματικής ζωής έναντι της εικονικής. Διερωτήθηκε αν μπορούμε να επαναφέρουμε την αξία των διαπροσωπικών σχέσεων, της χαράς της άμεσης επικοινωνίας, του παιχνιδιού και των εξωτερικών δραστηριοτήτων, σε αντίθεση με την παθητική κατανάλωση περιεχομένου μέσω των οθονών. Στόχος είναι η επίτευξη μιας ισορροπημένης συνύπαρξης με την τεχνολογία. Τόνισε ωστόσο ότι αυτό "θέλει χρόνο για να κτιστεί" και δεν είναι κάτι που μπορεί να γίνει "τόσο εύκολα".
Επεσήμανε ακόμα ότι η αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας των νέων τεχνολογιών και των προκλήσεων που θέτουν στη Δημοκρατία απαιτεί μια συντονισμένη, ολιστική προσέγγιση σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, που θα συνδυάζει ρύθμιση, εκπαίδευση και την ενεργή συμμετοχή της οικογένειας, δίνοντας έμφαση στην ενίσχυση της κριτικής σκέψης.
Ο Νίκος Ρωμανός, Διευθυντής Ψηφιακής Επικοινωνίας του Πρωθυπουργού, αποκάλυψε πως ο Πρωθυπουργός έχει προτείνει ένα είδος «copyright» προσώπου και φωνής, ώστε να προστατεύονται οι δημόσιες προσωπικότητες από τέτοιες παραποιήσεις. "Υπήρξε μία συζήτηση στις εταιρείες των προγραμμάτων AI (OpenAI, Google) προκειμένου να μπαίνει ένα label πάνω στα βίντεο που παράγονται με AI, ώστε όλοι να γνωρίζουν βλέποντας το βίντεο ότι είναι AI," είπε, προσθέτοντας ωστόσο πως οι μεγάλες εταιρείες AI "αποσύρθηκαν" από αυτή τη συζήτηση.
Αναγνώρισε ότι πλέον τα social media και ειδικά το Instagram, έχουν γίνει το κύριο μέσο ενημέρωσης όχι μόνο για τους νέους, αλλά και για μεγαλύτερες ηλικίες. Αναφέρθηκε στο φαινόμενο των σύντομων βίντεο (reels) και στην αρνητική τους επίδραση: "Έχει μειωθεί το attention span, έχει μειωθεί ο τρόπος να μπορείς να αντιπαραθέσεις και να διασταυρώσεις οτιδήποτε," και κυρίως, "καταλήγεις να παίρνεις μόνο όμοιες πληροφορίες," δημιουργώντας "φίλτρα πληροφοριών" που αποτελούν "πρόβλημα για τη Δημοκρατία".
Ο Ιάκωβος Σαρμάς διευκρίνισε ότι στην περίπτωση της Σλοβακίας, το deep fake ήταν ηχητικό, κάτι που δεν κάλυπταν τότε ρητά οι εσωτερικοί κανονισμοί ορισμένων πλατφορμών, όπως το Facebook. Αναφέρθηκε στην Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), η οποία υποχρεώνει τις πλατφόρμες να λειτουργούν ως "εταιρείες κοινής ωφέλειας" και να διαχειρίζονται συστημικούς κινδύνους.
"Είμαστε σε ένα μεταβατικό στάδιο," είπε, εκφράζοντας την αισιοδοξία του ότι θα φτάσουμε σε ένα σημείο όπου οι πλατφόρμες θα λειτουργούν με τη διαφάνεια που λειτουργούν, για παράδειγμα, οι εταιρείες ενέργειας.
Ο Βασίλης Χιώτης, Διευθυντής του ραδιοφώνου ΣΚΑΪ 100.3, περιέγραψε τη δύσκολη καθημερινότητα των δημοσιογράφων που πρέπει μέσα σε δευτερόλεπτα να κρίνουν την αξιοπιστία μιας είδησης, ειδικά στο ραδιόφωνο που εκπέμπει ζωντανά 24/7. Διαχώρισε τις ψευδείς ειδήσεις σε προφανείς, "πονηρές" (όπως το παράδειγμα με το μετρό Θεσσαλονίκης) και τις πιο "δύσκολες", που αφορούν δηλώσεις προσώπων.
"Το μόνο που σε κάνει πιο εξοπλισμένο είναι η εμπειρία," είπε. Πρότεινε ως λύση την ταυτοποίηση των χρηστών στα social media: "Όταν κάποιος πάει να εγγραφεί σε μια πλατφόρμα, πρέπει να διαπιστώνεται ότι τα στοιχεία που δίνει είναι πραγματικά," ώστε να μην μπορούν ανώνυμα προφίλ να διασπείρουν ψευδείς ειδήσεις χωρίς συνέπειες.
Αναφορικά με τους περιορισμούς των νέων στα social media, εξέφρασε επιφυλάξεις, προτείνοντας μια "πολύ ευρεία καμπάνια" που να απευθύνεται στους γονείς. "Οι γονείς γνωρίζουν πόσο χρόνο περνούν τα παιδιά τους στον υπολογιστή ή στα κινητά τους," είπε, υπογραμμίζοντας την ανάγκη οι γονείς να αντιληφθούν ότι "η ζωή δεν είναι να σκρολάρουμε με τον αντίχειρα παθητικά, βλέποντας ό,τι μας σερβίρουν".
Οι μαθητές 'Αγγελος Κουτούπης και Δέσποινα Τσατσάκη έδωσαν τη δική τους οπτική. Ο 'Αγγελος ανέφερε ότι ενημερώνεται κυρίως από το Instagram και τις ειδήσεις της Google, διαβάζοντας συχνά μόνο τους τίτλους. "Όταν όμως κρίνω ότι πρόκειται για σημαντικές και σύνθετες ειδήσεις, αναγκαστικά κάνω μία βαθύτερη έρευνα αναζητώντας πληροφορίες σε έγκυρες ιστοσελίδες," τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι προσέχει ιδιαίτερα τα ενυπόγραφα άρθρα, καθώς "η ανωνυμία των εκδοτών τροφοδοτεί τη διάδοση των ψευδών ειδήσεων". Ο νεαρός μαθητής πρόσθεσε ότι είναι "πολύ σημαντικό" οι πολιτικοί να χρησιμοποιούν τα social media, καθώς έτσι γίνονται "πιο προσιτοί" και αναδεικνύουν μια "πιο ανθρώπινη πλευρά", κάτι που κάνει την επικοινωνία πιο άμεση. Η Δέσποινα συμφώνησε, σημειώνοντας ότι οι νέοι ενημερώνονται από τα social media "ανεξαρτήτως κόμματος", και αυτό τους βοηθά να διαμορφώσουν πολιτική άποψη εν όψει εκλογών.
Σχετικά με τους περιορισμούς των νέων στα social media, ο 'Αγγελος Κουτούπης πιστεύει ότι "η καθολική απαγόρευση, όχι μόνο δεν θα βοηθήσει τα παιδιά να ξεπεράσουν τον εθισμό τους, αλλά ίσα ίσα μπορεί να επιφέρει και τα άκρα αντίθετα αποτελέσματα." Αντιθέτως, προτείνει την επένδυση στην εκπαίδευση γονιών και παιδιών, ώστε να λυθεί "ριζικά" το πρόβλημα. Η Δέσποινα Τσατσάκη, ωστόσο, ήταν πιο δεκτική σε περιορισμούς: "Πιστεύω ότι πρέπει να υπάρξει μία ισορροπία," με πλήρη απαγόρευση για παιδιά κάτω των 15 ετών (έως το Γυμνάσιο) και περιορισμούς (π.χ. ώρες χρήσης) για τα παιδιά του Λυκείου. "Δεν έχουν την ανάλογη κριτική σκέψη να δεχτούν τα ερεθίσματα και δημιουργούνται πρότυπα ομορφιάς, στερεότυπα, διόγκωνεται ο εκφοβισμός," τόνισε, εξηγώντας τους λόγους της πρότασής της.
Γ. Χατζηδοπαυλάκης
ΦΩΤΟ: ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ
